• Künye
• Bize Ulaşın
• Reklam
• Sık Kullanılana Ekle
• Giriş Sayfam Yap
• RSS / XML

• Ana Sayfa
• Güncel
• Siyaset
• Dünya
• Ekonomi
• Eğitim
• Spor
• Yaşam
• Medya
• Kültür Sanat
• Bilim Teknik
• Otomotiv
• Video Galeri
• Günün Haberleri
• Arşiv / Arama

Fevzi Öztürk / Dünya Bülteni

Petro-Dolarlar bat? kapitalizmini yeniden finanse ediyor.

1973 Petrol (OPEC) krizi

1973 y?l?nda ya?anan petrol krizinin ba? aktörleri olan Körfez ülkeleri petrolü bat?n?n hegemonyas?na kar?? "görünü?te" siyasi bir silah olarak kullanmak istediler. OPEC (Petrol ?hraç Eden Ülkeler Te?kilat?) 1960 y?l?nda kurulmas?n?n ard?ndan 13 y?l sonra petrolü kullanarak bat? kar??s?nda elini güçlendirmek istiyordu. Petrol üreticisi ülkelerin neredeyse tamam?nda, petrol kaynaklar? bat? teknolojisiyle ABD'li ?irketlerce i?letilmekteydi. Birçok Arap ülkesinde petrol tesisleri bu süreçte millile?tirilmeye ba?land?. OPEC'in yapt?r?mlar? sonucu petrol fiyatlar? h?zla artarken dünyada da petrol krizi patlak verdi.

1970 y?l? Ocak ay?nda varil fiyat? 1.80 dolar olan Ortado?u petrolü, 1973 Ekim'inde 5.11 ve 1974 Ocak ay?nda 11.65 dolara yükseldi. Petrol fiyat?n?n çok k?sa sürede katlanarak artmas? ve Körfez ülkelerinin gelirlerini buna ba?l? olarak art?rmas? ?slam âleminde yeni umutlar?n ye?ermesine neden oldu. Bu tarihlerde kaleme al?nan makalelerde ?slam mütefekkirlerinin petrol gelirlerinin bir kurtulu? yolu olabilece?inin üstünde durduklar?n? görüyoruz. Örne?in; Aliya ?zzetbegoviç bir makalesinde petrolün Müslüman ülkelerin tam ba??ms?zl?klar?nda etkin bir rol oynayabilece?ini belirtmektedir. ("?slam Deklarasyonu" ad?yla geçti?imiz y?llarda bizde de Fide yay?nlar?ndan ç?kan kitap)

Ancak ya?anan süreçte çok daha farkl? bir sonla kar??la??lm??t?r. Yükselen petrol fiyatlar?ndan elde edilen büyük paralar belli ellerde toplan?p ba?ta ABD olmak üzere bat?l? bankalara aktar?lm??t?r. Elde edilen petro-dolarlar y?llarca ABD hazine bonolar?na yat?r?lm??, vadesi geldikçe yeni bonolarla da de?i?tirilerek ABD hazinesi finanse edilmi?tir.

11 Eylül olaylar?n?n ard?ndan tedirgin olan petro-dolarlar?n rotas? ABD'den Avrupa ülkelerine k?smen kaysa da büyüklük olarak en fazla para ABD'de bulunmaktad?r.

Mortgage krizi

2007 sonlar?nda patlak veren mortgage krizinin ard?ndan ABD para yöneticileri tekrar petro-dolarlar?n pe?ine dü?mü?lerdir. Zorda kalan bir çok ?irkete bu dönemde Körfez ülkelerinden yeni ortaklar kat?l?rken, mevcut Arap ortaklar da yüzdelerini art?rm??lard?r. Kriz sonras?nda dü?en ?irket de?erlerinin etkisi ile petrol zenginlerinin ?irketlerdeki ortakl?k oran? ayn? kal?rken sadece bu ortakl???n parasal de?eri dü?mü?tür. Yani y?llar?n birikimi bu sayede azalt?lm?? ve petro-dolarc?lar daha fazla para yat?rarak yüzdelerini art?rm??lard?r!

Petrol fiyatlar?n?n rekor seviyede artmas? ile Körfeze her gün 1-1.3 milyar dolar aras?nda para akmaktad?r. Kriz nedeniyle sermaye s?k???kl???na giren kurumlar bu paray? çekmede ?u ana kadar ba?ar?l? olmu?da say?l?rlar. Bu süreçte en ak?lda kalan sat?n alma haberleri ise ?öyle s?ralanabilir; Citibank'a Abudabi Yat?r?m Bankas? ortak oldu. Birle?ik Arap Emirlikleri'ne ba?l? Dubai Investment Authority, 7.5 milyar dolar kar??l???nda zor günler geçiren ABD'li finans devi Citigroup'un en büyük hissedar? haline geldi. ?irketlerdeki ortakl?k art?r?mlar? ve yeni kat?l?mlara her geçen gün bir yenisi eklenmeye devam etmektedir.

Petrol ve Mortgage krizinin sonuç itibariyle benzerlikleri

134 dolar seviyelerine yükselen petrol fiyatlar?yla bu fonlar her geçen gün artmaktad?r. Petrol ihraç eden ülkelerin ekonomileri tarihte hiç bir zaman olmad??? kadar fazla vermektedir. Örne?in; Dünya ortalamas?nda varil ba??na 5 dolar olan petrol ç?karma maliyeti Suudi Arabistan'da 1,5 dolar seviyesindedir ve 1980 y?l?ndan bu yana y?ll?k ortalama %1 olarak seyreden enflasyon oranlar? a??r? petrol gelirleriyle 2008 ?ubat ay?nda % 8.67 ile son 27 y?l?n en yüksek seviyesine ç?km??t?r. Her ne kadar petro-dolarlar?n büyüklü?ü hakk?nda net bir veri olmasa da 1-1.5 trilyon dolarl?k devasa büyüklük bat? kapitalizminin i?tah?n? kabartmaya devam etmektedir. The Economist'in 26 Nisan 2008 tarihli ba?yaz?s?nda Körfez'de biriken petro-dolarlar?n nas?l hoyratça harcand???na dair oldukça etkili bir makale yay?mland?. Makalede OPEC krizinin sonuçlar?yla mortgage krizinin sonuçlar?n?n benzerlikleri ortaya konuyor.

Rekor k?ran petrol fiyatlar?ndan Körfez ülkelerinin yan? s?ra bat?l? petrol ?irketleri de oldukça yüklü paralar kazanmaya devam ediyorlar. Uluslararas? petrol ?irketlerinin 2008'deki ilk üç ayl?k karlar? ise ?öyle; Shell 7.8 milyar dolar, BP 6.5 milyar dolar ve Exxon'un ise geçti?imiz y?la oranla cirosu % 56 büyüyerek 114.3 milyar dolar? buldu. Dünyada bir günde ortalama 87 milyon varil petrol tüketilirken, petrol üreticisi ülke ve ?irketler günde 5 milyar dolarl?k pastay? payla??yorlar.

Financial Times gazetesi kaynakl? haberlerde son günlerde ?ngiltere'nin "islami bono" (faizsiz bono-sukuk) ç?karaca??na dair haberler de asl?nda olu?an bu fonlar?n tekrar sisteme çekilme ad?mlar?ndan biri olarak alg?lanabilir. Sukuk ihraç etmenin di?er faizli bonolara göre daha maliyetli olmas?na ra?men 80 milyar dolarl?k sukuk pazar?na göz dikilmesinin ba?ka izah? yoktur. ?ngiltere'de bu bonolar?n ihraç edilmesinin farkl? sebepleri olabilir. Örne?in, ?slam?n ülkede ikinci büyük din olmas? bir etken olabilir. Ancak unutulmamal?d?r ki art?k sermaye, entegrasyonunu tamamlam?? küresel bir güçtür ve belki de tarih tekerrür etmektedir.

• Künye
• Bize Ulaşın
• Reklam
• Sık Kullanılana Ekle
• Giriş Sayfam Yap
• RSS / XML